Engerlingen bestrijden in het gazon

Het begint meestal met een plek die er net iets anders uitziet. Het gras verkleurt, blijft achter, en als je eraan trekt komt de zode los alsof je een tapijt oprolt. Daarna zie je kraaien en eksters die het gazon omwoelen, of molshopen die uit het niets verschijnen. Dat zijn geen losse problemen: die vogels en die mol komen ergens op af.

Onder die losse zode zitten larven die de graswortels opeten. Zonder wortels kan het gras geen water meer opnemen, en dus laat het los. In deze blog lees je hoe je ziet met welke larve je te maken hebt, wanneer ingrijpen daadwerkelijk zin heeft, en hoe je het gazon daarna weer dicht krijgt.

Engerling of emelt? Zo zie je het verschil

Steek met een spade een stukje zode uit van ongeveer twintig bij twintig centimeter en keer het om. Wat je eronder vindt, bepaalt alles wat daarna komt, want de twee larven hebben een heel andere levenscyclus en dus een ander moment waarop je ze te pakken kunt krijgen.

Engerlingen zijn dik, wit tot crèmekleurig, gekromd als een C, met een duidelijke bruine kop en drie paar pootjes vlak achter die kop. Ze liggen vaak opgerold stil. Het zijn de larven van kevers: de rozenkever, de meikever en de junikever zijn de bekendste.

Emelten zien er heel anders uit: grijsbruin, taai, pootloos en zonder duidelijke kop. Ze lijken op een dik stukje grauw elastiek. Dit zijn de larven van de langpootmug, het insect dat in het najaar massaal tegen je ruiten zit.

Vind je er bij zo'n proefstukje meer dan een handvol, dan heb je een probleem dat aandacht vraagt. Een enkele larve hoort er gewoon bij; een gezond gazon verdraagt dat prima.

Waarom je ze pas ziet als het al ver is

Beide larven leven onder de grond en vreten daar aan de wortels. Bovengronds gebeurt er lange tijd niets zichtbaars, want zolang er nog genoeg wortel over is blijft het gras groen. Pas als de wortels grotendeels weg zijn, verkleurt de plek en laat de zode los. Op dat moment hebben de larven vaak al maanden zitten eten.

De vogels verraden het meestal eerder dan het gras. Kraaien, eksters en spreeuwen ruiken en horen de larven en trekken de zode open om erbij te komen. Zie je die vogels systematisch in hetzelfde stuk gazon pikken, kijk dan meteen onder de zode in plaats van te wachten tot het gras bruin wordt.

Wanneer moet je ingrijpen?

Dit is waar de meeste tuinbezitters de plank misslaan: ze grijpen in wanneer de schade zichtbaar is, en dat is bijna altijd te laat in de cyclus. De larven zijn dan groot, taai en zitten dieper in de grond.

Engerlingen pak je het best aan in de nazomer, grofweg van half augustus tot in september. De kevers hebben dan net eitjes gelegd, de larven zijn klein en ze zitten vlak onder het oppervlak waar je erbij kunt.

Emelten hebben hun gevoelige moment in het najaar, ruwweg september en oktober, en daarnaast in het vroege voorjaar. Ook hier geldt: hoe jonger de larve, hoe minder er nodig is.

In beide gevallen moet de bodem vochtig zijn en warm genoeg. Bij een uitgedroogd gazon in een hete nazomer heeft ingrijpen weinig zin; geef dan eerst een paar dagen goed water.

Helpt knoflook tegen engerlingen?

Dit is een van de meest gestelde vragen, en het antwoord is genuanceerder dan een simpel ja of nee. Er zit namelijk een echte kern van waarheid in. Look-soorten bevatten zwavelverbindingen met een sterke geur, en bodeminsecten mijden die geur. Dat is geen volkswijsheid: er zijn kant-en-klare producten die precies op dat principe werken.

BSI Larvex is daar een voorbeeld van. Het granulaat is gemaakt op basis van natuurlijke plantenextracten, waaronder look, en geeft een geur af in de toplaag van de bodem. Engerlingen en emelten mijden die geur, stoppen met vreten aan de graswortels en trekken dieper de grond in of verdwijnen helemaal. Het doodt de larven dus niet; het jaagt ze weg.

Waarom een zelfgetrokken knoflookaftreksel dan zelden werkt? Omdat concentratie, verdeling en houdbaarheid het verschil maken. Een gieter met knoflookwater verdunt zich in de bodem, spoelt weg en is binnen een dag uitgewerkt, en je krijgt het niet gelijkmatig over honderd vierkante meter verdeeld. Een granulaat geeft de geur geleidelijk af en ligt overal even dik.

Aaltjes: krachtig, maar veeleisend

Aaltjes of nematoden zijn microscopisch kleine wormpjes die de larven van binnenuit aanpakken. Voor engerlingen en emelten worden verschillende soorten gebruikt, dus let bij aanschaf goed op waarvoor een verpakking bedoeld is. Ze werken uitstekend, maar alleen als je je aan de spelregels houdt, en juist daar gaat het vaak mis.

Het zijn levende organismen. Ze hebben een houdbaarheidsdatum, moeten koel bewaard worden en gaan dood van uv-licht. Breng ze daarom aan in de avond of op een bewolkte dag, nooit in de volle zon. De bodemtemperatuur moet boven de twaalf graden liggen, en het gazon moet na de behandeling minstens twee weken vochtig blijven. Droogt het uit, dan sterven de aaltjes voordat ze hun werk hebben gedaan.

Zie je dat als bezwaar, dan is een geurbarrière de praktischere route. Zie je het als een prima ruil voor een grondige aanpak, dan zijn aaltjes een sterke keuze.

Het gazon herstellen na de schade

De larven aanpakken geeft je het gras niet terug. Wat kapot is, is kapot, en herstel is een apart klusje dat je er direct achteraan doet.

Hark eerst de losse zode weg. Dat voelt drastisch, maar gras zonder wortels komt niet meer terug en het blijft alleen maar vocht vasthouden. Vul laagtes op met wat verse grond en druk het aan. Zaai de kale plekken vervolgens door zolang de bodemtemperatuur boven de tien graden ligt, dus in de praktijk tot ongeveer half september. Daarna wordt kiemen een gok.

Geef het gras daarna voeding, want een gazon dat net een aanval heeft doorstaan moet nieuwe wortels maken. Een meststof met kalium helpt daarbij: kalium maakt de celwanden steviger en de plant weerbaarder. In het najaar is een kaliumrijke najaarsmest daar de logische keuze voor.

Volgend jaar voor zijn

Een dichte, goed doorgewortelde zode is de beste bescherming die er is. Kevers en langpootmuggen zetten hun eitjes af op plekken waar ze bij de grond kunnen, en dat lukt slecht in een dicht gazon. Alles wat de zode dichter maakt, werkt dus preventief: op tijd bemesten, niet te kort maaien, in het najaar verticuteren en kale plekken meteen doorzaaien in plaats van ze te laten liggen.

Let daarnaast op je grondsoort. Droge, zanderige en lichte gronden zijn gevoeliger, deels omdat het gras daar sowieso minder diep wortelt. Op zo'n bodem loont het om structureel te werken aan het organische stofgehalte, en om drie keer per jaar te behandelen in plaats van pas te reageren als de schade er is.

Tot slot: schrik niet van elke larve die je tegenkomt bij het spitten. Een bodem zonder enig bodemleven is geen gezonde bodem. Het gaat om de aantallen, en om de vraag of je gras er daadwerkelijk onder lijdt.